Eş durumu tayin talebinin reddedilmesi, işlemin kendiliğinden hukuka uygun olduğu anlamına gelmez. Ret gerekçesi, kurumun özel yönetmeliği ve başvuru belgeleri birlikte incelenmelidir. Şartlar sağlanmasına rağmen talep reddedilmişse, özel bir süre öngörülmediği hallerde tebliği izleyen günden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.

Eş durumu tayini için aranan şartlar

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m. 72, yer değiştirmelerde aile birliğinin korunması amacıyla kurumlar arasında koordinasyon sağlanmasını öngörür. Uygulanacak şartlar ise genel yönetmelik ve kurumun özel yönetmeliğine göre belirlenir.

Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik m. 14 uyarınca kamu personeli olan eş, zorunlu yer değiştirmeye tabi görevde bulunan eş, farklı kurumlarda çalışan eş veya şartları sağlayan özel sektör çalışanı eş nedeniyle tayin talep edilebilir. Genel düzenlemede kamu personeli olmayan eş bakımından, talep edilen yerde başvuru tarihi itibarıyla son iki yıl içinde 360 gün sosyal güvenlik primi ödenmiş şekilde kendi adına veya hizmet akdiyle çalışılmış olması ve halen çalışılıyor olması aranır. Özel mevzuat ve statüye özgü koşullar ayrıca incelenmelidir. Başvuruya evlilik belgesi ile eşin çalışma ve prim durumunu gösteren belgeler eklenmelidir.

Ret işlemi nasıl değerlendirilir?

Ret gerekçesinde hangi şartın gerçekleşmediği anlaşılabilir olmalıdır. Mevzuatta dayanağı olmayan ek bir sınırlama getirilmesi, sunulan belgelerin dikkate alınmaması veya aile birliğini fiilen imkansızlaştıran bir uygulama yapılması işlemin hukuka aykırılığı iddiasını gündeme getirebilir. Hizmet gerekleri, kadro imkanları ve ilgili statünün özel kuralları da değerlendirilir.

Danıştay 2. Daire, E. 2016/8668, K. 2021/775, T. 23.03.2021 kararında şu sonuca ulaşmıştır:

Bu nedenle, Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşları Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinin "Aile birliği mazeretine bağlı yer değişikliği" başlıklı 20. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinin ikinci cümlesinde geçen "eşinin atanma tarihinden itibaren bir yıl içerisinde" ibaresinde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.

Bu karar belirli bir yönetmelik hükmüne ilişkindir; bütün kurumların her eş durumu başvurusunu kabul etmesi gerektiği anlamına gelmez. Aile birliğine ilişkin sınırlamaların yargısal denetime tabi olduğunu göstermektedir.

Dava süresi

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 7 uyarınca, özel bir süre öngörülmemişse idare mahkemesinde dava açma süresi 60 gündür. Süre, ret işleminin yazılı olarak tebliğ edildiği günü izleyen gün başlar. Sürenin kaçırılması dava hakkının kullanılmasını engelleyebileceğinden tebliğ tarihi dikkatle belirlenmelidir.

İzlenmesi gereken adımlar

  1. Ret yazısını ve tebliğ tarihini saklayın.
  2. Kurumunuzun özel yer değiştirme yönetmeliğini kontrol edin.
  3. Evlilik belgesi, eşin görev yeri veya çalışma belgesi ile sosyal güvenlik prim kayıtlarını tamamlayın.
  4. Ret gerekçesinin mevzuata uygun olup olmadığını ve 60 günlük dava süresini gecikmeden değerlendirin.

Somut değerlendirmede kurumun niteliği, eşin çalışma statüsü, başvuru tarihi, sunulan belgeler ve ret gerekçesi belirleyicidir. Bu nedenle her ret işlemi kendi belgeleri ve uygulanacak özel yönetmelik çerçevesinde incelenmelidir.