Sözleşmeyle bağlılık ve vazgeçme
Sözleşme imzalandıktan sonra yalnızca pişmanlık nedeniyle sözleşmeden tek taraflı olarak vazgeçilemez. Taraflar, sözleşmeyle bağlıdır. Sözleşmenin içeriği ve sınırları, tarafların kanunun emredici hükümlerine aykırı olmamak kaydıyla belirledikleri hükümler çerçevesinde değerlendirilir. Bu nedenle öncelikle sözleşmede cayma, fesih veya dönme hakkı tanınıp tanınmadığına bakılmalıdır (Türk Borçlar Kanunu m. 26).
Cayma parası kararlaştırılmışsa
Cayma parası kararlaştırılmışsa, taraflardan her biri sözleşmeden cayabilir. Ancak bu hakkın kullanılması parasal sonuç doğurur. Parayı veren taraf cayarsa verdiği bedeli bırakır; parayı alan taraf cayarsa aldığı bedelin iki katını geri vermekle yükümlü olur (Türk Borçlar Kanunu m. 178). Bu düzenleme, sözleşmeden serbestçe ve hiçbir sonuç doğurmadan vazgeçilebileceği anlamına gelmez.
Sözleşmeye aykırılık ve temerrüt
Karşı tarafın sözleşmeye aykırı davranması halinde ise kanuni dönme veya fesih hakları gündeme gelebilir. Borçlu temerrüde düşmüş ve verilen sürede borcunu ifa etmemişse alacaklı, şartları oluştuğunda sözleşmeden dönebilir. Türk Borçlar Kanunu m. 125 bu konuda şu hükmü içermektedir:
MADDE 125- Temerrüde düşen borçlu, verilen süre içinde, borcunu ifa etmemişse veya süre verilmesini gerektirmeyen bir durum söz konusu ise alacaklı, her zaman borcun ifasını ve gecikme sebebiyle tazminat isteme hakkına sahiptir.
Sürekli edimli sözleşmelerde fesih
Sürekli edimli sözleşmelerde, örneğin belirli süreli hizmet veya kira ilişkilerinde, temerrüt halinde sözleşmenin feshi ve erken sona erme nedeniyle doğan zararın tazmini de mümkün olabilir (Türk Borçlar Kanunu m. 126). Bu hakların kullanılabilmesi için sözleşmenin niteliği, karşı tarafın ihlali ve kanundaki şartlar birlikte değerlendirilir.
Tüketici işlemlerinde özel cayma hakları
Tüketici işlemlerinde bazı özel cayma hakları bulunmaktadır. Örneğin taksitle satış sözleşmesinde tüketici, kanunda öngörülen şartlarla yedi gün içinde cayabilir. Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 18 uyarınca:
MADDE 18- (1) Tüketici, yedi gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin taksitle satış sözleşmesinden cayma hakkına sahiptir.
Bununla birlikte, bütün tüketici sözleşmeleri bakımından otomatik ve genel bir cayma hakkı bulunduğu söylenemez.
Sonuç
Sonuç olarak, imzalanan sözleşmeden vazgeçmek isteyen taraf; sözleşme türünü, cayma veya fesih hükmünü, ifanın başlayıp başlamadığını, karşı tarafın temerrüde düşüp düşmediğini ve tüketici sıfatının bulunup bulunmadığını incelemelidir. Haklı bir neden veya sözleşmesel dayanak olmaksızın vazgeçme, tazminat ve ceza koşulu ödeme riskine yol açabilir.