Kaporanın hukuki niteliği
“Kapora” olarak adlandırılan ödeme, hukuken her durumda aynı anlama gelmez. Türk Borçlar Kanunu’na göre, sözleşme kurulurken verilen para, aksi kararlaştırılmadıkça bağlanma parası sayılır. Türk Borçlar Kanunu m. 177 hükmü şöyledir:
Sözleşme yapılırken bir kimsenin vermiş olduğu bir miktar para, cayma parası olarak değil sözleşmenin yapıldığına kanıt olarak verilmiş sayılır. Aksine sözleşme veya yerel adet olmadıkça, bağlanma parası esas alacaktan düşülür.
Bağlanma parasının iadesi
Bağlanma parası niteliğindeki kapora, kural olarak sözleşme bedelinden mahsup edilir. Ancak sözleşme karşı tarafın edimini yerine getirmemesi, taşınmazın veya malın başkasına satılması ya da sözleşmeden haklı olarak dönülmesi nedeniyle sona ererse, ödenen bedelin iadesi istenebilir. Türk Borçlar Kanunu m. 125 uyarınca sözleşmeden dönme halinde:
Sözleşmeden dönme halinde taraflar, karşılıklı olarak ifa yükümlülüğünden kurtulurlar ve daha önce ifa ettikleri edimleri geri isteyebilirler.
Yargıtay uygulaması
Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, E. 2016/31227, K. 2017/6741, T. 31.05.2017 kararında, davalı hesabına yatırılan paranın kural olarak pey akçesi olduğunu kabul etmiş; taşınmazın üçüncü kişiye satılması ve sözleşmenin sona ermesi nedeniyle ödemenin iadesi gerektiği sonucuna ulaşmıştır. Kararda şu ifadeye yer verilmiştir:
Davalı hesabına yatırılan paranın kural olarak pey akçesi olduğunun kabulü gerekir.
Bu nedenle, kaporanın cayma parası olduğu açıkça ortaya konulamadığında ve sözleşmenin karşı tarafın davranışı nedeniyle ifa edilmediği durumda iade talebi gündeme gelir.
Cayma parası ve iki kat iade
Cayma parası kararlaştırılmışsa sonuç farklıdır. Türk Borçlar Kanunu m. 178 hükmüne göre:
Cayma parası kararlaştırılmışsa, taraflardan her biri sözleşmeden caymaya yetkili sayılır; bu durumda parayı vermiş olan cayarsa verdiğini bırakır; almış olan cayarsa aldığının iki katını geri verir.
Buna göre, cayma hakkını kaporayı veren kullanırsa bedeli geri isteyemez; kaporayı alan taraf cayarsa aldığı miktarın iki katını iade etmekle yükümlü olur.
Sonuç ve deliller
Sonuç olarak kaporanın iadesi; ödemenin bağlanma parası niteliğinde olması, karşı tarafın sözleşmeyi ifa etmemesi veya sözleşmeden dönme şartlarının oluşması hallerinde mümkündür. Buna karşılık, açıkça cayma parası kararlaştırılmışsa iade, Türk Borçlar Kanunu m. 178’deki sonuçlara bağlıdır. Sözleşme metni, banka dekontu, taraflar arasındaki yazışmalar ve iade talebinin yazılı olarak yapılması, ödemenin hukuki niteliğinin ve iade hakkının ortaya konulması bakımından önem taşır.