Dolandırıcılık Suçu ve Suç Duyurusu
Sahte ilan veren kişinin hileli davranışlarla iş arayanı aldatması ve bu yolla kendisi veya başkası lehine menfaat sağlaması, somut olayın özelliklerine göre dolandırıcılık suçunu oluşturabilir. Türk Ceza Kanunu m. 157 hükmünde dolandırıcılık şu şekilde düzenlenmiştir:
Hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp, onun veya başkasının zararına olarak, kendisine veya başkasına bir yarar sağlayan kişiye bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adli para cezası verilir.
Sahte ilan internet sitesi, sosyal medya veya başka bir bilişim sistemi kullanılarak yayımlanmışsa ya da basın ve yayın araçlarının sağladığı kolaylıktan yararlanılmışsa, fiilin Türk Ceza Kanunu m. 158 kapsamında nitelikli dolandırıcılık olarak değerlendirilmesi gündeme gelebilir. Bu nitelendirme, ilanı veren kişinin kullandığı yöntem, mağdur sayısı, alınan menfaat ve olayın diğer özellikleri birlikte incelenerek yapılır.
Mağdur; ilan sayfasının ekran görüntüsünü, ilan bağlantısını, yazışmaları, telefon numaralarını, e-posta adreslerini, banka hesap bilgilerini ve ödeme dekontlarını korumalıdır. Ekran görüntülerinde tarih, kullanıcı adı ve bağlantı bilgilerinin görünmesine dikkat edilmesi; yazışmaların silinmemesi ve ödeme kayıtlarının saklanması delillerin bütünlüğü bakımından önemlidir.
Suç duyurusu Cumhuriyet Başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılabilir. Ceza Muhakemesi Kanunu m. 158 uyarınca ihbar veya şikayet yazılı olarak ya da tutanağa geçirilmek üzere sözlü biçimde gerçekleştirilebilir. Başvuruda olayın kronolojisi, kullanılan ilan ve hesap bilgileri, yapılan ödeme, şüpheli iletişim bilgileri ve mevcut deliller açıkça belirtilmelidir. Dijital içerikler değiştirilebildiğinden, başvurunun gecikmeden yapılması ve içeriklerin ilgili mercilerce tespitinin istenmesi gerekir.
Kişisel Verilerin Korunması Bakımından Haklar
Özgeçmiş, kimlik, adres, telefon, banka ve benzeri bilgilerin sahte ilan aracılığıyla alınması halinde kişisel verilerin hukuka uygun işlenip işlenmediği ayrıca değerlendirilir. Veri sorumlusu, veri toplama sırasında kimliğini, işleme amacını, aktarım yapılabilecek kişileri, veri toplama yöntemini ve hukuki sebebi açıklamalıdır; bu yükümlülük KVKK m. 10 kapsamında düzenlenmiştir.
İlgili kişi; verilerinin işlenip işlenmediğini, işleme amacını, aktarıldığı üçüncü kişileri öğrenebilir; yanlış verilerin düzeltilmesini, şartları oluştuğunda silinmesini veya yok edilmesini isteyebilir ve hukuka aykırı işleme nedeniyle uğradığı zararın giderilmesini talep edebilir. Bu haklar KVKK m. 11 kapsamında korunmaktadır. Veri sorumlusu, kişisel verilerin hukuka aykırı işlenmesini ve erişilmesini önlemek için gerekli teknik ve idari tedbirleri almakla yükümlüdür (KVKK m. 12).
Başvuru öncelikle veri sorumlusuna yapılmalıdır. Veri sorumlusu başvuruyu en geç otuz gün içinde sonuçlandırır (KVKK m. 13). Başvurunun reddedilmesi, cevabın yetersiz olması veya süresinde cevap verilmemesi halinde, cevabın öğrenilmesinden itibaren otuz gün ve her halde başvuru tarihinden itibaren altmış gün içinde Kişisel Verileri Koruma Kuruluna şikayet edilebilir (KVKK m. 14). Kurula şikayetten önce veri sorumlusuna başvuru yolunun tüketilmesi zorunludur.
İlanın Kaldırılması ve Platforma Bildirim
Sahte ilan, yayımlandığı platforma derhal bildirilerek ilanın kaldırılması ve hesap bilgilerinin korunması talep edilmelidir. 5651 sayılı Kanun m. 4 uyarınca içerik sağlayıcı, internet ortamında kullanıma sunduğu içerikten sorumludur. Yer sağlayıcı ise kural olarak içeriği önceden denetlemek zorunda değildir; ancak hukuka aykırı içerikten usulüne uygun şekilde haberdar edilmesi halinde ilgili içeriği yayından çıkarmakla yükümlüdür (5651 sayılı Kanun m. 5).
İş arayanların başvuru öncesinde işverenden kurumsal e-posta adresi, açık şirket bilgileri ve yazılı bir işe alım süreci istemesi; mülakat veya işe giriş öncesinde hiçbir gerekçeyle para göndermemesi gerekir. Şüpheli ilanlarda kişisel ve finansal bilgiler paylaşılmadan önce ilanı veren kişi ve kuruluşun doğrulanması, mağduriyet riskini azaltan temel bir önlemdir.