İşçinin iş sözleşmesi sona erdikten sonra rakip bir işletmede çalışmaya başlaması, tek başına otomatik olarak hukuka aykırılık veya tazminat sorumluluğu doğurmaz. Bunun için iş sözleşmesinde geçerli bir rekabet yasağı kaydının bulunması ve bu kaydın kanuni şartları taşıması gerekir.
Geçerlilik koşulları
Türk Borçlar Kanunu m. 444 uyarınca rekabet yasağının yazılı olarak üstlenilmesi gerekir. Ayrıca işçinin, işverene ait müşteri çevresi, üretim sırları veya işverenin yaptığı işler hakkında bilgi edinme imkanına sahip olması ve bu bilgilerin kullanılmasının işveren açısından önemli bir zarar doğurabilecek nitelik taşıması şarttır. Hükümde, “Fiil ehliyetine sahip olan işçi, işverene karşı, sözleşmenin sona ermesinden sonra herhangi bir biçimde onunla rekabet etmekten, özellikle kendi hesabına rakip bir işletme açmaktan, başka bir rakip işletmede çalışmaktan veya bunların dışında, rakip işletmeyle başka türden bir menfaat ilişkisine girişmekten kaçınmayı yazılı olarak üstlenebilir. Rekabet yasağı kaydı, ancak hizmet ilişkisi işçiye müşteri çevresi veya üretim sırları ya da işverenin yaptığı işler hakkında bilgi edinme imkanı sağlıyorsa ve aynı zamanda bu bilgilerin kullanılması, işverenin önemli bir zararına sebep olacak nitelikteyse geçerlidir.” denilmektedir.
Bu kapsamda, yalnızca işçinin rakip işletmede çalışmaya başlaması yeterli değildir. İşçinin görevi, eriştiği bilgiler ve bu bilgilerin işveren bakımından oluşturduğu zarar tehlikesi birlikte değerlendirilir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2015/7354, K. 2016/1838, T. 22.02.2016 kararında, “Buna göre, sözleşmedeki rekabet yasağı koşulunun gerçekleşmesi için, işverenin somut bir zarara uğraması gerekmez, böyle bir tehlikenin varlığı yeterlidir. İşçinin başka bir rakip işletmede çalışmaya başlaması ve davacı işverene önemli ölçüde zarar verme ihtimalinin bulunması yeterlidir.” değerlendirmesinde bulunmuştur.
Yasağın sınırları
TBK m. 445, rekabet yasağının işçinin ekonomik geleceğini hakkaniyete aykırı biçimde tehlikeye düşürmemesini ve yer, zaman ile iş türü bakımından ölçülü olmasını öngörür. Süre, özel durum ve koşullar dışında iki yılı aşamaz. Aşırı nitelikteki yasak, hakim tarafından kapsam veya süre yönünden daraltılabilir.
İhlalin sonuçları
Geçerli rekabet yasağına aykırı davranılması halinde işveren, uğradığı zararın giderilmesini talep edebilir. Sözleşmede ceza koşulu varsa, şartlarına göre bu bedel istenebilir. Ayrıca sözleşmede açıkça saklı tutulmuş olması ve olayın koşullarının haklı göstermesi halinde, ihlalin sona erdirilmesi de talep edilebilir. Bu sonuçlar TBK m. 446 kapsamında düzenlenmiştir.
Yasağın sona ermesi
İşverenin rekabet yasağını sürdürmekte gerçek bir yararının kalmaması halinde yasak sona erer. Bunun yanında, işveren sözleşmeyi haklı bir sebep olmaksızın feshederse veya işçi sözleşmeyi işverene yüklenebilen bir nedenle feshederse rekabet yasağı devam etmez. Bu husus TBK m. 447 hükmünde belirtilmiştir.
Sonuç olarak, işçinin rakip işletmede çalışmasının hukuki sonucu; sözleşmedeki rekabet yasağının içeriğine, işçinin görevine, sahip olduğu bilgi ve müşteri erişimine, yasağın süresine ve iş sözleşmesinin nasıl sona erdiğine göre belirlenir. Bu nedenle somut olayda hem sözleşme hükümleri hem de işçinin fiili görev ve erişim durumu birlikte incelenmelidir.